Bütün dünyayı etkileyen küresel krizin sanayi ÅŸirketlerine etkisi somut verilerle ortaya konuldu. Ä°stanbul Sanayi Odası’nın (Ä°SO) ‘Türkiye’nin 500 Büyük KuruluÅŸu’na yönelik açıkladığı rapora göre, Türkiye’nin en büyük ÅŸirketlerinin kârlarında geçen yıl önemli bir düşüş yaÅŸandı.
Krizin etkisi altındaki sanayi devlerinin satışları yüzde 19,1 artmasına raÄŸmen kârları yüzde 13,3 oranında azaldı. Oda BaÅŸkanı Tanıl Küçük, bu durumu hammadde fiyatlarının yükselmesine baÄŸladı. Listede yaklaşık 28 milyar liralık satış rakamıyla TüpraÅŸ birinciliÄŸini korudu. Geçen yılın üçüncüsü Elektrik Ãœretim AÅž ikinciliÄŸe yükselirken, Ford Otomotiv bir sıra gerileyerek üçüncü oldu. Listede zarar eden ÅŸirketlerin sayısındaki artış da dikkat çekti. Bir önceki yıla göre, zarar açıklayan sanayi kuruluÅŸlarının sayısı üçe katlandı. Rapora göre, ÅŸirketlerin kısa vadeli borçları da yüzde 40′a yakın oranda yükseldi. Geçen yıl istihdam hariç diÄŸer göstergelerde ilk 50 kuruluÅŸun ağırlığı dikkat çekti. Bunlar toplam satışın yarısını gerçekleÅŸtirirken, ihracattaki paylarını da artırdı. Kârlılık konusunda en dikkat çekici ÅŸirket ise kamudan çıktı. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), petrol fiyatlarının yükselmesiyle beraber kâr hanesine 1 milyar 772 milyon lira kaydetti.
Ä°stanbul Sanayi Odası’nın (Ä°SO) ‘Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi KuruluÅŸu 2008 Yılı Raporu’, Oda BaÅŸkanı Tanıl Küçük tarafından dün açıklandı. TüpraÅŸ, EÃœAÅž ve Ford ilk üç sırayı paylaşırken, Erdemir 5 milyar 14 milyon lira ile altıncılıktan dördüncülüğe yükseldi. Geçen yılın dördüncüsü Oyak Renault da 4 milyar 710 milyon ile bir sıra gerileyerek beÅŸinci oldu. On üçüncülükten sekizinciliÄŸe yükselen HabaÅŸ, ilk ona giren ÅŸirketler arasında en fazla sıra yükselme baÅŸarısını gösterdi. Türkiye’nin en büyük ÅŸirketi TüpraÅŸ’ın toplam üretimden satışlardaki payı 2007′de yüzde 9,1 iken, geçen yıl yüzde 11,4′e yükseldi.
Ä°SO BaÅŸkanı Tanıl Küçük, listede yer alan ÅŸirketlerin satışlarının artmasına raÄŸmen kârlarının düşmesini hammadde fiyatlarının yükselmesine baÄŸladı. Sektörler bazında madencilik ve taÅŸocakçılığı, vergi öncesi kârında yüzde 18,7 artış göstererek tek kâr eden sektör oldu. 486 özel ve 14 kamu kuruluÅŸundan oluÅŸan listede, özel kuruluÅŸların satış hâsılatları yüzde 19,9 artış gösterirken, kamu kuruluÅŸlarının artışı yüzde 5,8′de kaldı. Vergi öncesi dönem kârlarına bakıldığında ise özel kuruluÅŸlar yüzde 21,3 azalış görülürken kamu kuruluÅŸlarında yüzde 124,7 gibi kayda deÄŸer bir artış gözlendi.
Türkiye’nin ihracatı 2008′de yüzde 23,1 artarken, en büyük 500 kuruluÅŸun ihracatı da yüzde 24,2′yi gösterdi. Geçen yılın ihracat lideri Ford Otomotiv, otomotiv sektöründeki ciddi daralma sebebiyle birinciliÄŸi bu yıl da TüpraÅŸ’a bıraktı. TüpraÅŸ, 2008′de 4 milyar 471 milyon dolar ihracat rakamına ulaÅŸtı. Rafineri devini, otomotiv sektöründen sırasıyla Ford, Oyak Renault, TofaÅŸ ve Toyota takip etti. Sektörel olarak otomotiv 17 milyar 970 milyon dolarlık ihracatla ilk sıradaki yerini korurken, 17 milyar 935 milyon dolarlık ihracat gerçekleÅŸtiren ana metal sanayi ise otomotivi yakın takibe aldı. Bu sektörlerden sonra kimya ve petrol ürünleri, metal eÅŸya ve makine ve giyim en çok ihracat gerçekleÅŸtiren sektörler olarak dikkat çekti.
Toplam istihdamdaki deÄŸiÅŸimlere göz atıldığında, 500 büyük sanayi kuruluÅŸunda geçen yıl çalışan sayısında yüzde 1,6 azalma olduÄŸu gözlendi. 486 özel kuruluÅŸun çalışan sayısında yüzde 0,4 artış gerçekleÅŸirken, kamu kuruluÅŸlarında yüzde 12,5′lik küçülme dikkat çekiyor. Kamu ve özel sektör çalışan sayılarındaki deÄŸiÅŸimlerde Tekel ve Petkim’in özelleÅŸtirilmesi etkili oldu. 1 milyon liralık satış hâsılatı için çalışan sayısının 2008′de 1,6 olduÄŸu ortaya çıktı. Çalışan yoÄŸunluÄŸu olarak nitelendirilen bu oran 2006′da 1,8 iken, 2007′de 1,7 idi.
zarar eden şırket sayisi üçe katladi
En büyük 500 arasında 352 ÅŸirket kâr ederken, 2007′de 50 olan zarar eden ÅŸirket sayısı 2008′de 148′e yükseldi. Özel kuruluÅŸların 2007′de yüzde 33,9 olan kısa vadeli borçları yüzde 37′ye yükseldi. Uzun vadeli borçlar da yüzde 14′ten yüzde 17,4′e çıktı. Kamu kuruluÅŸlarında kısa vadeli borçlar yüzde 23,5′ten 33,7′ye çıkarken; uzun vadeli borçlarda deÄŸiÅŸiklik olmayarak yüzde 10,1′de kaldı. Faaliyet dışı kârların yüzde 38,1; toplam kârın da yüzde 40,1 oranında gerilemesi sebebiyle satış kârlılığı Ä°SO 500 genelinde yüzde 3,9′a; özel kuruluÅŸlarda ise 3,6′ya düştü. Bu oran, satış kârlılığında 2001 sonrası dönemin en düşük düzeyi.
SatIÅŸIn yarIsIndan
fazlasI 50 ÅŸÄ°rketÄ°n
Ä°SO ‘Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi KuruluÅŸu 2008 Yılı Raporu’na göre, 2008 yılında istihdam hariç diÄŸer göstergelerde ilk 50 kuruluÅŸun ağırlığı dikkat çekti. Listenin ilk 50 sırasında yer alan sanayi kuruluÅŸu 500 büyük ÅŸirket içinde üretimden satışların yüzde 52,6’sını, brüt katma deÄŸerin ise yüzde 53,7’sini gerçekleÅŸtirdi. Bu artışta petrol ve ana metal sanayi ürünlerindeki fiyat artışları etkili oldu. Vergi öncesi dönem kâr ve zararında ilk 50 kuruluÅŸun payı 2008′de yüzde 58,8 iken, bu pay önceki yıl yüzde 43,9 olmuÅŸtu. Ä°hracattaki payını da artıran ilk 50, bir önceki yıl yüzde 54,9 olan payını yüzde 56,5′e çıkardı. Ãœretimden satışlar, brüt katma deÄŸer, vergi öncesi dönem kâr veya zararı ve ihracattaki payı yüzde 52,6 ile yüzde 58,8 oranında deÄŸiÅŸtiÄŸi görülürken, bu paylar 2006 ve 2007′den bir miktar farklı olmasına karşın oranlarda önemli deÄŸiÅŸme gözlenmedi. Ä°lk 50 kuruluÅŸun istihdamdaki payı ise üçte bire geriledi. 2006 ve 2007′de ilk 50 kuruluÅŸun çalışanları sayısındaki payı yüzde 33,5 iken, 2008′de yüzde 31′e geriledi. Türkiye GSYÄ°H’sinin yüzde 4,5′ini oluÅŸturan ilk 50 kuruluÅŸ, Türkiye ihracatının yüzde 29′unu gerçekleÅŸtirdi.
ZAMAN GAZETESÄ°, EN BÃœYÃœK 500 ŞİRKET SIRALAMASINDA 242′NCÄ° SIRAYA YÃœKSELDÄ°
Zaman Gazetesi’nin baÄŸlı olduÄŸu Feza Gazetecilik AÅž, üretimden satışlarda, 500 büyük ÅŸirket arasındaki yükseliÅŸini sürdürüyor. 2007′de 244′üncü sırada bulunan Feza Gazetecilik, bu sene iki basamak yükselerek 242′nci oldu. Åžirket, 2006 yılında ise 283′üncü sırada yer alıyordu.
ZAMAN
